NEN 3140-aanwijsbeleid

Benoemingen in de NEN 3140: wie mag wat?

Volgens de NEN 3140 mogen Voldoende Onderrichte Personen, Vakbekwame Personen, Installatieverantwoordelijken en Werkverantwoordelijken aan elektrotechnische installaties werken. Want alleen bij voldoende instructie kan er veilig gewerkt worden aan deze installaties. Maar wie komen voor deze 'benoemingen' in aanmerking? Hoe krijgen deze personen hun nieuwe status en hoe maken ze die status waar? Wij leggen het je graag uit!

Wat is een aanwijsbeleid en waarom is het belangrijk?

Een aanwijsbeleid is een onderdeel van de veiligheidsrichtlijnen binnen de NEN 3140-norm. Het zorgt ervoor dat alleen bevoegde en goed getrainde medewerkers specifieke elektrotechnische werkzaamheden uitvoeren. Dit voorkomt ongevallen en draagt bij aan een veilige werkomgeving. Het aanwijsbeleid zorgt ervoor dat jouw medewerkers weten welke verantwoordelijkheden ze dragen en welke handelingen ze wel of niet mogen uitvoeren. Dit voorkomt verwarring en ongelukken, en is bovendien verplicht om aan de Arbowet te voldoen.

Welke benoemingen zijn er en welke verantwoordelijkheden vallen hieronder?

De vraag 'wie mag wat doen aan een installatie?' leidt vanzelf tot een taakverdeling. De werkgever bepaalt uiteindelijk zelf het 'aanwijzingsbeleid'. Hierin legt de werkgever vast bij welke functies welke taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden horen. Op deze manier is er per persoon duidelijk wat iemand wel of niet mag doen.

Doorgaans kan een volgende verdeling worden aangehouden per functie en/of werkzaamheden:

Is bedoeld voor mensen die niet specifiek zijn opgeleid in elektrotechniek, maar toch werkzaamheden uitvoeren waarbij zij met elektrische installaties in aanraking kunnen komen.

Voorbeelden functies: operators, onderhoudsmonteurs, installatiemonteurs en iedereen die eenvoudige werkzaamheden uitvoert aan elektrotechnische installaties

Werkzaamheden waaronder: Zekeringen verwisselen, mes patronen trekken, lampen en armaturen, vervangen, thermische pakketen resetten, motoren af- en aankoppelen, stopcontacten en schakelaars vervangen, verlengsnoeren maken en het plaatsen van airco's en warmtepompen

Is geschikt voor personen met een elektrotechnische achtergrond en een goede kennis van elektrische installaties. De VP is verantwoordelijk voor meer complexe en risicovolle werkzaamheden aan elektrische installaties dan de VOP. 

Voorbeelden functies: storingsmonteurs, servicemonteurs die regelmatig werkzaamheden aan installaties uitvoeren, medewerker technische dienst

Werkzaamheden waaronder: Meten, af- en inschakelen, controleren, werken in/aan schakelkasten, onderdelen repareren en vervangen

De IV’er is eindverantwoordelijk voor de installatie als geheel, inclusief het beheer, onderhoud en veiligheid van de installatie. De WV’er heeft de specifieke verantwoordelijkheid voor de veiligheid van werkzaamheden die aan of in de buurt van elektrische installaties worden uitgevoerd. Deze verschillende rollen kunnen ook door één persoon worden ingevuld.

Voorbeelden functies: hoofd Technische Dienst, management/afdelingsleiders, directeur. Is eindverantwoordelijk voor het aantoonbaar veilig werken

Werkzaamheden waaronder: uitbreidingen en aanpassingen uitvoeren aan elektrische installaties volgens normen en voorschriften, installaties beheren in een leidinggevende functie, medewerkers beoordelen en benoemen

Let op: Wil je als installatie- of werkverantwoordelijke ook meer weten over de installatievoorschriften rondom elektrische installaties? Volg dan de cursus NEN 1010.

Hoe stel je een aanwijsbeleid op?

  1. Inventariseer elektrotechnische werkzaamheden
    Breng in kaart (per functie) welke elektrotechnische werkzaamheden er in jouw organisatie zijn en welke risico’s deze met zich meebrengen. Denk hierbij aan onderhoud, storingen, inspecties, enz.
  2. Bepaal de benodigde aanwijsrollen
    Identificeer welke rollen nodig zijn binnen jouw bedrijf. Gebruik hiervoor bovenstaand overzicht van de rollen als uitgangspunt.
    1. Voldoende Onderricht Persoon (VOP)
    2. Vakbekwaam Persoon (VP)
    3. Installatie- of werkverantwoordelijke (IVWV)
  3. Leg functies en hun aanwijsrollen vast
    Geef per functie aan welke aanwijsrol deze functie heeft en leg daarbij ook vast welke medewerkers onder deze rol/functie vallen. Let er wel op dat medewerkers pas na een genoten opleiding officieel aangewezen kunnen worden (zie stap 4). Zorg ervoor dat er officieel wordt vastgelegd staat welke taken ze mogen doen en welke verantwoordelijkheid ze dragen. Dit document moet ook ondertekent worden door de desbetreffende medewerkers.

    Zonder formele benoemingen kan je immers niet aantonen dat jouw bedrijf de NEN 3140 naar behoren volgt. Wanneer personen geen formele, schriftelijke benoeming hebben worden zij beschouwd als Leek en mogen zij volgens de NEN 3140 geen handelingen verrichten aan elektrotechnische installaties. Het maakt hierbij niet uit welke andere opleidingen de persoon heeft gevolgd of wat zijn functie is. Zolang er geen formele benoeming is, wordt niet voldaan aan de eisen van de NEN 3140.
  4. Zorg voor de juiste opleidingen
    Medewerkers moeten over de juiste training en certificering voor hun rol beschikken. ROVC kan je hierbij helpen met:
    1. Een eenvoudige kennistest om te bepalen of een medewerker het juiste elektrotechnische niveau heeft
    2. Korte, doelgerichte cursussen om vakkennis en vaardigheden bij te brengen
    3. (Herinstructie) cursussen voor NEN 3140 Voldoende Onderricht Persoon, -Vakbekwaam Persoon en -Installatie- en Werkverantwoordelijke, zodat je personeel voldoet aan de NEN 3140-norm. Naast reguliere cursussen bieden wij ook Stipel-gecertificeerde cursussen aan voor NEN 3140 Vakbekwaam Persoon en -Installatie- en Werkverantwoordelijke.
  5. Regelmatige herziening
    Evalueer het aanwijsbeleid jaarlijks en pas het aan bij veranderingen in taken of personeelsbestand. Zorg voor bijscholing en heraanwijzing waar nodig.
  6. Aanwijzen van derden
    Laat je elektrotechnisch werk uitvoeren door een ander installatiebedrijf? Spreek dan vooraf af wie de werkverantwoordelijke is en leg dit vast. Ga niet uit van aannames. De werkverantwoordelijke houdt toezicht op veiligheid en op de aanwijzingen van de technici. Lever jij de werkverantwoordelijke, dan controleer je of de externe technici juist zijn aangewezen en voldoende kennis hebben.

    Huur je een externe kracht in, zoals een zzp’er of iemand via een uitzendbureau? Dan werk je onder een gezagsverhouding. Je moet deze persoon aanwijzen alsof het een eigen medewerker is en controleren of hij of zij vakbekwaam is volgens NEN 3140.

Hulp nodig?

Heb je hulp nodig met het opstellen van je aanwijsbeleid of wil je dat we even meekijken met je huidige aanwijsbeleid? Dat kan! Wij kunnen je helpen bij het vaststellen welke bevoegdheden binnen jouw organisatie nodig zijn en ondersteunen bij het opstellen van een passend aanwijsbeleid. Neem contact met ons op, wij helpen je graag!

Meer over NEN 3140

NEN 3140 toegelicht
Wil je meer weten over NEN 3140, de veelgestelde vragen en welke verschillende NEN 3140 - cursussen je kunt volgen?
Lees hier meer 

Verschil tussen VOP en VP
Wanneer volg je een cursus NEN-3140 VOP en wanneer volg je de VP-variant?
Lees hier meer

NEN 3140 implementatie
Hoe implementeer je NEN 3140 in jouw organisatie?
Bekijk de stappen en download de whitepaper

Bel mij

Ik adviseer je graag over NEN 3140 binnen jouw organisatie. Bel of mail mij voor een persoonlijk advies!

Joey Rijnders

Joey Rijnders

Bel Joey

Mail Joey

Deel deze pagina

Veelgestelde vragen

  • Ja en nee.

    Iedere werkgever die medewerkers laat werken met of nabij elektrische installaties moet voldoen aan de Arbowet. De inspectie SZW hanteert hiervoor de geldende normen, waaronder de NEN 3140. De NEN 3140 is dus wel de erkende norm waarmee bedrijven aan deze wettelijke verplichting voldoen.

  • Er is geen vaste termijn voor de geldigheid van je NEN 3140-certificering. De NEN 3140 stelt wel dat benoemde personen hun kennis ‘periodiek’ moeten opfrissen om blijvend veilig te kunnen werken. In de praktijk betekent dit dat de meeste organisaties een herinstructie of hercertificering ongeveer eens per drie jaar laten plaatsvinden.

    Voor Stipel-certificering:
    Deze certificaten hebben een vaste geldigheidsduur van 3 jaar. Zodra het certificaat is verlopen, ben je formeel niet meer gecertificeerd en mag je géén werkzaamheden uitvoeren die onder de certificeringsplicht vallen.
    Om dat te voorkomen, is het belangrijk om tijdig de hercertificering te plannen.

    Niet Stipel gecertificeerd:
    We raden over het algemeen aan om een termijn van drie jaar te hanteren. Zo blijf je op de hoogte van de laatste eisen uit de norm en borg je dat je bevoegd blijft om veilig te werken. De exacte opfristermijn wordt door verschillende factoren bepaald, waaronder ervaring, de werkomgeving en risico’s van de werkzaamheden.
    TIP: Wil je weten welke herhalingstermijn (niet Stipel-gecertificeerd) voor jou precies van toepassing is? Bereken deze dan hier.

    Let op! Voor NEN 3140 Keuren elektrische arbeidsmiddelen geldt een herhalingsadvies van 5 jaar, vanwege een lager risico.

  • Nee, dat is niet verantwoord. Het is belangrijk om kennis van elektrotechniek en kennis van veilig werken niet door elkaar te halen. Jouw werkgever kan je aanwijzen als vakbekwaam persoon als je én voldoende kennis van elektrotechniek hebt op minimaal mbo niveau 2 (bijvoorbeeld door Elektrisch schakelen) én daarna de cursus over veilig werken (NEN 3140 Vakbekwaam persoon) hebt gevolgd. Ook is het belangrijk om voldoende werkervaring te hebben volgens de NEN 3140 norm en dat je geschikt bent voor de taken die in de aanwijzing genoemd staan.

  • Zonder aanwijsbeleid is niet duidelijk wie welke taken mag uitvoeren, wat kan leiden tot onveilige situaties en ongelukken. Daarnaast voldoe je niet aan de wettelijke verplichtingen (zoals de Arbowet).

  • De leidinggevende of een persoon die verantwoordelijk is voor de elektrische installaties, zoals een installatieverantwoordelijke, mag medewerkers aanwijzen.

  • Medewerkers moeten minimaal één keer per jaar worden herbevestigd, of eerder als hun taken of verantwoordelijkheden veranderen.

  • Je kunt dit template als voorbeeld gebruiken voor jouw eigen NEN 3140 aanwijsbrief.

  • Dat kan, zolang je dit duidelijk en schriftelijk vastlegt met de externe partij. Bij ongevallen blijkt vaak dat afspraken wel mondeling zijn gemaakt, maar niet zijn vastgelegd. Ontstaat er dan een discussie, dan telt alleen wat op papier staat. Wees hier dus alert op.

    Het delegeren van de installatie verantwoordelijkheid voor een deel van de installatie komt ook voor. Hoewel deskundigen hierover verschillend denken, is het advies om altijd helder vast te leggen wie waarvoor verantwoordelijk is en voor welke periode.